Als Brabander van origine, woonachtig in Salland, en verknocht aan Twente toog ik gistermiddag met een fris hoofd en vol verwachting naar de bibliotheek in het centrum van Hengelo. Ik mag me voor een mijn werk verdiepen in de identiteit van deze Twentse stad. Ik trof een kast vol boeken aan over de streek, waarvan een aanzienlijk deel over en in de Twentse taal. Gevaarlijk, want hoe zorg je dat je niet verzuipt in deze boekenzee waarvan vrijwel elk boek uitnodigt om het open te slaan.

Maar ik ben een man met een missie, dus alles wat niet over Hengelo gaat laat ik staan. Ik zoek een boek over de geschiedenis van de stad want ik wil doorgronden waar Hengelo vandaag komt, wat het DNA van de stad is gezien vanuit historisch perspectief. Ik vind het niet direct. Wat ik wel vind is een boek over 120 jaar Stork, van de oprichting in 1868 tot het jaar 1988. Dat neem ik mee; een mooie gelegenheid om meer te weten te komen over dit bekende en tegelijkertijd voor mij persoonlijk zo onbekende bedrijf dat haar stempel op Hengelo, op Twente en op Nederland heeft gedrukt.

hazemeijerNaast het boek over Stork: ‘Ter herinnering aan het 25 jarige jubileum’. Een boek uit 1932 (!) over Hazemeyer, het in 1907 opgerichte bedrijf dat groot geworden is door de bouw van elektrisch schakelmateriaal. Het trekt me onmiddellijk, met name omdat ik regelmatig bivakkeer bij TriMotion, een van de initiatiefnemers van de Betekeniseconomie in Twente, dat gevestigd is in het Hazemeyercomplex aan de Tuindorpstraat, de voormalige Hazemeyer fabrieken. Het bedrijf bestaat overigens nog steeds. Het is onderdeel van het Amerikaanse Eaton Holec. Ook een andere bekend Twents bedrijf, Thales, is voortgekomen uit een onderneming die is opgericht door Floris Hazemeyer, namelijk Hazemeyer Signaalapparatenfabriek, het latere Hollandse Signaal Apparaten.

Floris Hazemeyer dus. Een Twentse ondernemer van het eerste uur. Ruim honderd jaar geleden begonnen, in een totaal andere tijd, enkele jaren voor het uitbreken van de tweede wereldoorlog, neoliberalisme en vrijemarkteconomie waren nog niet uitgevonden, kijkt hij terug op de eerste 25 jaar van zijn bedrijf. Hij houdt zichzelf de spiegel voor:

Hoe ziet men terug op het afgeloopen tijdperk? Is het met voldoening of met een gevoel van teleurstelling? Wanneer men het nog eens zou moeten beginnen, zou men het dan weer doen?

Wat volgt is een prachtige inkijk in het geweten van de ondernemer Hazemeyer:

Wanneer het ook een onaanvechtbare economische wet is, dat een bedrijf zoodanig geleid moet worden, dat het in een onderneming belegde kapitaal op den duur zijn rente moet opbrengen, zoo is daarmede nog niet alles bereikt.

Het is duidelijk, want een onaanvechtbare economische wet: een onderneming moet winstgevend zijn. Hazemeyer voegt echter een belangrijke nuancering toe aan deze vanzelfsprekendheid; ‘op den duur’. Winstgevendheid op de lange termijn is hetgeen waar een onderneming voor dient te zorgen. Maar de verantwoordelijkheid van een onderneming gaat verder dan dit, aldus Hazemeyer: ‘zoo is daarmede nog niet alles bereikt’. Wat is dan datgene waarnaar een onderneming moet streven naast lange termijn winstgevendheid?

Naast dit zoo noodzakelijk materieel streven bestaan nog eischen van meer ethischen aard, die niet verwaarloosd mogen worden.

Eischen van meer ethischen aard. Welke zijn dit dan? Elke moderne bedrijfsleider heeft daarover zijn eigen inzichten, maar volgens Hazemeyer is een factor van doorslaggevend belang: arbeidsvreugde, ‘welke wij steeds getracht hebben, bijzonder te verzorgen’.

Hij erkent dat het niet eenvoudig is om ervoor te zorgen dat iedereen in de onderneming arbeidsvreugde ervaart. De sleutel tot het bereiken hiervan is zorgen voor vertrouwen onder medewerkers door bekwaam en rechtvaardig te handelen. Kortom, als mensen merken dat je weet waarover je het hebt en merken dat je hen rechtvaardig behandelt, dan zullen ze je belonen met hun vertrouwen en plezier in hun werk. Dat zorgt er vervolgens voor dat de beslissingen die je als ondernemer neemt, ook als deze voor sommigen nadelig zijn, beter begrepen en gedragen worden.

Het hele voorwoord van Floris Hazemeyer ademt de geest van de betekeniseconomie. Pak het handvest er maar eens bij. Honderd jaar geleden wisten ondernemers als Hazemeyer al dat het belangrijk is om aandacht te hebben voor zaken die verder gaan dan het directe kortetermijnbelang van de onderneming en haar aandeelhouders. Met het neoliberalisme is dit besef tijdelijk op de achtergrond geraakt met alle consequenties van dien. Met de betekeniseconomie willen we dit besef, wat dus verre van nieuw is en eigenlijk heel vanzelfsprekend, weer aanwakkeren en tot norm van ondernemerschap maken.

Wat mij tot slot bijzonder trof in de woorden van Hazemeyer is de actualiteit van relevantie van zijn woorden. Op dit moment zien we een duidelijke beweging waarbij het bedrijfsleven, de multinationals voorop, hun jaarverslagen uitbreiden met een paragraaf of zelfs hoofdstuk over hun sociale impact, over de maatschappelijke bijdrage die zij leveren. Ze lijken te beseffen, al dan niet ingegeven door maatschappelijke druk, dat de belangrijkste verantwoordelijk van een onderneming verder gaat dan financieel rendement. Het gaat erom ook maatschappelijk goed te doen.

Bijna honderd jaar geleden komt Hazemeyer tot de volgende conclusie:

Wanneer men het afgeloopen tijdperk onder dezen gezichtshoek beziet, dat naast het zuiver materiele ook nog wat anders bereikt kan worden en dat in ons bedrijf een sfeer geschapen is, waarbij niet alleen voor directe belooning gewerkt wordt, doch dat zoowel bij groot als klein een streven bestaat, zijn eigen steentje tot het optrekken van het gebouw te zetten, dan hebben wij een moreel saldo op de balans te boeken, dat door geen reserve op den duur overtroffen kan worden.

Ik sluit me hier voor de volle honderd procent bij aan. En ik stel voor dat we, om te beginnen, ter ere van Floris Hazemeyer de term moreel saldo herintroduceren op de balansen van de Twentse ondernemers van nu.

Kaj MorelKaj Morel

Voor de liefhebber heb ik hieronder de originele pagina’s bijgesloten. Tevens verwijs ik naar een prachtige, kwalitatief verbazingwekkend goede, maar wel wat lange film over Hazemeyer uit 1965: https://openatlantis.mijnstadmijndorp.nl/HttpHandler/icoon.ico?file=277767384

 

hazemeijer voorwoord 1

 

hazemeijer voorwoord 2

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *